Στις 29 Νοεμβρίου 1998, στην Αθήνα, στο 12ο Συμπόσιο Φυσικοθεραπείας που διοργάνωσε η Ελληνική Επιστημονική Εταιρεία Φυσικοθεραπείας (ΕΕΕΦ), σε ελεύθερη ανακοίνωση με θέμα «CBR - Πρόγραμμα Αποκατάστασης Βασισμένο στην Κοινότητα» παρουσιάστηκε η στρατηγική τού προγράμματος και η δραστηριότητα τού οργανισμού «Γιατροί Χωρίς Σύνορα Ελλάδας» στη Λωρίδα τής Γάζας.

Community-Based Rehabilitation (CBR)

Πρόγραμμα αποκατάστασης βασισμένο στην κοινότητα

Ένα πρόγραμμα "μαζί" με τους ανθρώπους, "για" τους ανθρώπους με φυσική δυσλειτουργία.

Το «Πρόγραμμα Αποκατάστασης Ανθρώπων με Δυσλειτουργίες Βασισμένο στην Κοινότητα» διατυπώθηκε από την Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας σε μια προσπάθεια μεγιστοποίησης των δυνατοτήτων αποκατάστασης με την υποστήριξη της τοπικής κοινωνίας.

Η κεντρική ιδέα του προγράμματος, είναι η ανάληψη της ευθύνης από την τοπική κοινωνία της αποκατάστασης των μελών της. Καθώς κανείς δε γνωρίζει ως πότε θα είναι υγιείς ή αν ένα παιδί που θα γεννηθεί αύριο θα είναι κινητικά ανεξάρτητο, είναι χρέος όλων μας να μοιραστούμε τις συνέπειες μιας αναπηρίας. Στην σημερινή του μορφή είναι μια στρατηγική ολόπλευρης αντιμετώπισης των προβλημάτων που προκύπτουν από μια δυσλειτουργία σε  οποιοδήποτε σύστημα του ανθρώπινου οργανισμού.

Καθώς μια δυσλειτουργία (αναπηρία) είναι σαν το πέταγμα μιας πέτρας σε μια λίμνη, όπου οι συνέπειες αυτής της ενέργειας απλώνονται σε όλη την επιφάνεια της, θα πρέπει να αναζητήσουμε μια νέα, πιο διευρυμένη, έννοια της αποκατάστασης και  του ρόλου των ατόμων ή οργανισμών που συμμετέχουν σ' αυτήν.

• "Δυσλειτουργία, Αναπηρία, Disability", σύμφωνα με το Βρετανικό Συμβούλιο των Οργανισμών Ατόμων με Αναπηρία (BCODP) είναι: "Η απώλεια ή ο περιορισμός των ευκαιριών για συμμετοχή στην συνηθισμένη ζωή της κοινότητας, σε ένα ίσο επίπεδο με τους υπόλοιπους, λόγο φυσικών και κοινωνικών εμποδίων"

Το πρόγραμμα βασίζεται στην παροχή βοήθειας στο σπίτι, στην εκπαίδευση της οικογένειας ώστε να αναλάβει θεραπευτικό ρόλο, στη διαμόρφωση του περιβάλλοντος ώστε αυτό να γίνει λειτουργικό και αποδοτικό και στην εκπαίδευση της κοινωνίας για να αποδεχτεί την αναπηρία χωρίς ντροπή.

Υπάρχει μια αθρόα μεταφορά γνώσης σχετικά με τις δυσλειτουργίες και τις δεξιότητες της αποκατάστασης προς τα ίδια τα άτομα με το πρόβλημα, τις οικογένειές τους και το ευρύτερο περιβάλλον τους. Σημείο κλειδί του προγράμματος είναι ο Κοινωνικός Εργάτης Αποκατάστασης, που έχει το ρόλο υποστηρικτή της οικογένειας, και ο εθελοντισμός. Εκείνο που τελικά συμβαίνει είναι ότι η οικογένεια λαμβάνει μια "Εισροή Βοήθειας" προκειμένου να αντιμετωπίσει τα προβλήματα που προκύπτουν από μια δυσλειτουργία.

Τα θέματα της εκπαίδευσης αφορούν την κάθε περίπτωση ξεχωριστά και μπορεί να περιλαμβάνουν την πρόληψη των δυσμορφιών & κατακλίσεων, την αλλαγή θέσεων, τον έλεγχος της κεφαλής και του σώματος, την υιοθέτηση καθιστής θέσης και της όρθιας στάσης, τις ασκήσεις μπροστά σε καθρέπτη, την μετακίνηση με βοηθήματα, την αυτοεξυπηρέτηση, τα προβλήματα σκέψης και τα παιχνίδια με άλλους, όπως ψάρεμα, κρύψιμο πραγμάτων, παντομίμα, κλπ.

Ο Φυσικοθεραπευτής εδώ προχωρά στην εκπαίδευση του ατόμου και του περιβάλλοντος ώστε να αναλάβουν ένα τμήμα του θεραπευτικού έργου.

Το πρόγραμμα περιλαμβάνει ένα «σύστημα αναφοράς» σχετικά με τις δυνατότητες των τοπικών και εθνικών υπηρεσιών υγείας. Το προσωπικό των υπηρεσιών αυτών προσφέρεται για προβλήματα που δε μπορούν να λυθούν σε κοινοτικό επίπεδο. Επίσης το προσωπικό αυτό συμμετέχει στην εκπαίδευση των ατόμων που συμμετέχουν στο πρόγραμμα, σε όλα τα επίπεδα.

Βασικός σκοπός του προγράμματος είναι το άτομο με τη δυσλειτουργία να αποκτήσει δυνατότητα μετακίνησης και ανεξαρτητοποίησης, να έχει ισότιμη συμμετοχή στη κοινότητα, να ζήσει μια πλήρη ζωή. Να περιοριστεί δηλαδή το ζήτημα της δυσλειτουργίας στη φυσική του διάσταση και να αντιμετωπιστούν από την κοινωνία οι συνέπειες του.

Σημεία κλειδιά για το πρόγραμμα είναι η εκχώρηση μεγάλου μέρους του έργου της αποκατάστασης, όσο κοντύτερα στο άτομο με τη δυσλειτουργία (οικογενειακό περιβάλλον) και η δυνατών πληρέστερη αξιοποίηση των τοπικών δυνατοτήτων ώστε να ξεπεραστούν τα φυσικά εμπόδια και να ενθαρρυνθεί το άτομο για μια ισότιμη συμμετοχή.

Η αλληλεπίδραση του ατόμου με το περιβάλλον σε όλα τα επίπεδα της ανθρώπινης προσωπικότητας θεωρείτε ο βασικότερος μοχλός ανάπτυξης του ατόμου και είναι ένας από τους ουσιαστικούς στόχους ενός προγράμματος αποκατάστασης.

Η εφαρμογή του προγράμματος θα πρέπει να ιδωθεί σα μια διαδικασία αλλαγής της προσέγγισης του ατόμου, μια διαδικασία αλλαγής μέσα στην οικογένεια και μια προσπάθεια συμμετοχής όλων των φορέων της κοινότητας.

Κωνσταντίνος Δ. Παπαντωνόπουλος
Αθήνα, Νοέμβρης 1998